افزایش قیمت مواد اولیه پتروشیمی، به خصوص محصولات پلیمری در ماههای اخیر به یکی از چالشهای جدی صنایع پایین دستی تبدیل شده؛ چالشی که نه تنها هزینه تمام شده را بالا برده، بلکه باعث ابهام در برنامهریزی تولید و تداوم فعالیت بسیاری از واحدهای کوچک و متوسط شده است. در چنین شرایطی، تداوم فشار هزینهای بر صنایع پایین دستی، زنجیره ارزش پتروشیمی را با تهدید جدی مواجه کرده است؛ چرا که هرگونه تضعیف در حلقههای پایینتر این زنجیره، در نهایت به کاهش تولید، افت اشتغال و از دست رفتن مزیتهای رقابتی در بازارهای داخلی و صادراتی منجر خواهد شد.
حکمرانی واسطهها بر بازار مواد اولیه پتروشیمی
غلامحسین نجابت، معاونت اسبق پتروشیمی وزارت نفت در گفت و گو با «
نفت ما» در خصوص گران بودن قیمت مواد اولیه پتروشیمی به ویژه پلیمری در داخل کشور نسبت به نرخهای جهانی مطرح کرد: امروزه به دلیل اینکه ساز و کار توضیح، توزیع و رسیدن مواد اولیه خوراک به واحدهای پاییندستی آن سامان لازم را نگرفته، واحدها ناچار میشوند خوراک مورد نیاز خود را از واسطهها تأمین کنند. در واقع محصولات خوراک به بورس کالا میرود، از آنجا توسط واسطهها خریداری شده و سپس به واحدهای پاییندستی میرسد که همین مسئله باعث ایجاد اختلاف قیمت میشود.
وی اضافه کرد: تداوم این روند نه تنها هزینه تمامشده تولید را برای واحدهای پاییندستی افزایش داده، بلکه حاشیه سود آنها را نیز به طور جدی تحت فشار قرار داده است. در چنین شرایطی، واحدهای تولیدی عملاً از دسترسی مستقیم و پایدار به مواد اولیه محروم میمانند و قدرت برنامهریزی تولید آنها کاهش مییابد. از سوی دیگر، شکلگیری این زنجیره واسطهمحور، به جای تقویت شفافیت و رقابت، باعث اخلال در کارکرد واقعی بازار مواد اولیه شده است.
افت قیمت متانول؛ نتیجه مازاد عرضه در بازار جهانی
معاونت اسبق پتروشیمی وزارت نفت با اشاره به کاهش شدید قیمت متانول گفت: خوراک واحدهای متانولی، گاز متان است که قیمت آن کاملاً تابع عرضه و تقاضای جهانی بوده و زمانی که عرضه در دنیا بیشتر از تقاضا میشود، قیمتها کاهش پیدا میکند. در سالهای گذشته، قیمت متانول حتی نوسان بین 190 تا 500 دلار را نیز تجربه کرده که ناشی از شرایط عرضه و تقاضا بوده است.
به گفته نجابت، در گذشته، صادرکنندگان پتروشیمی ارز حاصل از صادرات خود را با دلار ۲۸ هزار تومانی عرضه میکردند که پس از ورود به بازار دوم، به حدود ۱۲۰ هزار تومان رسید؛ بر همین اساس، قیمت خوراک نیز طبیعتاً باید متناسب با این افزایش که در فروش ارز حاصل شده، در نظر گرفته شود.
ضرورت تغییر در فناوری تولید محصولات پاییندستی
وی در پایان خاطرنشان کرد: بر همین اساس، در صورتی که واحدهای متانولی به سمت تولید محصولات پاییندستیتر، یعنیMTP یا MTOحرکت نکنند، به دلیل افزایش عرضه نسبت به تقاضا، افت قیمت همچنان ادامه پیدا خواهد کرد. از سوی دیگر، یکی از مشتریان بزرگ متانول در گذشته، اکنون خود واحدهای متعددی برای تولید متانول با خوراک زغالسنگ احداث کردهاند. بنابراین، تنها راهکار این است که واحدهای متانولی به سمت تولید محصولات با ارزش افزوده بالاتر حرکت کنند تا بتوانند بقا داشته باشند.