شنبهشب و در پی حمله به برخی تأسیسات نفتی از جمله انبار نفت شهران و پالایشگاه تندگویان، ستونهای دود غلیظ بر فراز تهران شکل گرفت و نگرانیهایی درباره پیامدهای زیستمحیطی برای شهروندان ایجاد کرد. تورج فتحی، کارشناس حوزه آب و محیط زیست، در گفتوگو با نفت ما هشدار میدهد که سوختن حجم بالای فرآوردههای نفتی در چنین حوادثی میتواند مقادیر قابل توجهی آلاینده شیمیایی را وارد هوا کند، همچنین اگر این آلودگیها به موقع شناسایی نشوند و اقدامات بهسازی و پاکسازی برای خاک انجام نگیرد، به مرور زمان منابع آب را آلوده خواهند کرد. شدت و گستره این آلودگی هم به شرایط زمین، عمق آبهای زیرزمینی و محل وقوع آلودگی بستگی دارد. همچنین به گفته او مطالعاتی که در سالهای بعد از جنگ در صربستان و عراق انجام شد، با نمونهبرداری از خاک و بررسی لایههای مختلف زمین نشان داد که در مناطقی که برخی مهمات استفاده شده، آلودگیهای شیمیایی و سمی در محیط زیست باقی مانده است.
۴
تاریخ انتشارسه شنبه ۱۹ اسفند ۱۴۰۴ - ۱۸:۳۰
کد مطلب : ۱۷۸۵۲۹
هشدار کارشناسان درباره مخاطرات زیست محیطی حملات و احتمال استفاده از سلاحهای غیر متعارف شیمیایی؛
تهدید حمله به تاسیسات نفتی برای خاک و منابع آبی/ آلودگیهای شیمیایی و سمی تا چه زمان باقی میماند؟
سارا کیادربندسری/ نفت ما
نگرانیها تا جایی پیش رفت که نهادهای بشردوستانه سازمان ملل متحد نیز نسبت به حملات گزارششده به پالایشگاههای نفت در ایران هشدار دادند و اعلام کردند این حملات میتواند پیامدهای زیستمحیطی جدی از جمله تأثیر بر دسترسی به آب سالم و بهداشت عمومی داشته باشد.
آتشسوزیهای نفتی معمولا مجموعهای از مواد سمی از جمله دیاکسید گوگرد، دیاکسید نیتروژن، مونوکسید کربن، هیدروکربنهای آروماتیک چندحلقهای و حتی فلزات سنگین مانند سرب را در هوا آزاد میکنند؛ این ترکیبات میتوانند پیش از آنکه در خاک تهنشین شوند، در محدودهای گسترده منتشر شوند و اثرات کوتاهمدت و گاه شدید بر سلامت انسان و حیات وحش بگذارند؛ بهویژه برای افرادی که از قبل مشکلات تنفسی دارند.
در همین زمینه خسرو بیگی، مشاور امور جوانان سازمان حفاظت محیط زیست، در گفتوگو با ایسنا با اشاره به قوانین بینالمللی گفته است بر اساس ماده ۵۵ پروتکل الحاقی اول سال ۱۹۷۷ به کنوانسیونهای ژنو، در جریان مخاصمات مسلحانه باید از محیطزیست طبیعی در برابر آسیبهای گسترده، شدید و طولانیمدت محافظت شود. همچنین کنوانسیون ۱۹۷۶ منع استفاده نظامی یا خصمانه از دستکاری محیط زیست (ENMOD) هرگونه بهرهگیری خصمانه از تغییرات محیطی با آثار گسترده، پایدار یا شدید را ممنوع کرده است.
دود انبارهای نفت؛ وقتی خطر از آسمان میبارد
تورج فتحی، کارشناس حوزه آب و محیط زیست، در گفتوگو با «نفت ما»، درباره حمله آمریکا و اسرائیل به زیرساختهای نفتی ایران و انبارهای نفت در تهران اظهار کرد: امیدواریم چنین اتفاقاتی دیگر رخ ندهد، اما در رخدادهایی از این دست حجم قابل توجهی از فرآوردههای سوختی که در پالایشگاهها تولید و در مخازن ذخیره میشوند دچار آتشسوزی و انتشار در هوا میشوند. این مخازن حاوی انواع سوختها و فرآوردههای نفتی هستند و در صورت بروز حادثه، آلودگی هوایی گستردهای ایجاد میشود که سرشار از مواد هیدروکربنی نفتی و ترکیبات شیمیایی مختلف است.
او توضیح داد: زمانی که این آلودگیها به شکل ستون یا زبانه در آسمان شکل میگیرند و همزمان با رطوبت و بارندگی همراه میشوند، بخشی از این آلایندهها همراه با باران بر سطح زمین در مناطق شهری و اطراف آن مینشینند؛ وضعیتی که در تهران نیز شاهد آن بودیم.
باران به «اسید» تبدیل میشود
این کارشناس محیط زیست ادامه داد: سوختهایی مانند گازوئیل و مازوت میزان گوگرد بالایی دارند. گوگرد موجود در این ترکیبات وقتی با بارندگی ترکیب میشود، میتواند به اسید تبدیل شود. بسته به غلظت این ترکیبات، این بارشها میتوانند اثرات قابل توجهی بر سطح زمین داشته باشند.
فتحی گفت: اگر این بارشها بر فضای سبز یا خاک مناطق اطراف شهر بنشینند، ممکن است خاک را بهصورت مقطعی اسیدی کنند و آلایندهها را به شکل محلول در محیط زیست جابهجا کنند. در نتیجه آلودگی خاک ایجاد میشود و در صورت تداوم یا شدت گرفتن این روند، حتی امکان آلودگی آبهای زیرزمینی نیز وجود دارد.
سناریوی هولناک؛ استفاده از مهمات رادیواکتیو در جنگ
فتحی در بخش دیگری از سخنان خود به تجربه جنگهای گذشته اشاره کرد و گفت: در جنگ دهه ۹۰ میلادی در صربستان، آمریکا از مهماتی حاوی اورانیوم ضعیفشده استفاده کرد؛ موادی که در واقع از میلههای سوخت مصرفشده نیروگاههای اتمی به دست میآیند و سطحی از رادیواکتیویته دارند. بهکارگیری چنین موادی در جنگها میتواند آثار زیستمحیطی بسیار مخربی بر جای بگذارد.
او افزود: اگر در جنگهای کنونی نیز از چنین سلاحهای غیرمتعارف و غیرانسانی استفاده شود، پیامدهای محیط زیستی فاجعهباری ایجاد خواهد شد و امیدواریم هرگز چنین اتفاقی رخ ندهد.
کاغذهایی که جلوی فاجعه را نمیگیرند
این کارشناس محیط زیست درباره قوانین بینالمللی نیز اظهار کرد: متأسفانه وجود قوانین بینالمللی یک بحث و پایبندی کشورها به اجرای آن بحثی دیگر است. برخی کشورها همانند آمریکا و اسرائیل متعهد به اجرای این قوانین یا معاهدات بین المللی نیستند و گاهی استفاده از برخی سلاحها باعث میشود سازوکارهای بازدارنده حقوق بینالمللی عملا کارایی خود را از دست بدهند.
به گفته فتحی، در چنین شرایطی بهداشت و زیست عمومی شهروندان به طور جدی در معرض خطر قرار میگیرد، بهویژه اگر آلایندهها دارای ترکیبات رادیوژن باشند؛ زیرا این مواد میتوانند برای مدت طولانی در خاک باقی بمانند و بهسادگی از محیط زیست حذف نمیشوند.
تجربه عراق و صربستان؛ زخمهایی باقی مانده بر خاک
او با اشاره به نتایج تحقیقات علمی در مناطق جنگی گفت: مطالعاتی که در سالهای بعد از جنگ در صربستان و عراق انجام شد، با نمونهبرداری از خاک و بررسی لایههای مختلف زمین نشان داد که در مناطقی که این نوع مهمات استفاده شده، آلودگیهای شیمیایی و سمی در محیط زیست باقی مانده است.
فتحی توضیح داد: در عراقپس از سقوط صدام، تحقیقات علمی نشان داد در برخی مناطق از جمله اطراف موصل، بغداد و بخشهایی از مرکز این کشور، آثاری از مواد ناشی از مهمات مورد استفاده آمریکا در خاک و محیط زیست شناسایی شده و آلودگی شیمیایی در این مناطق به ثبت رسیده است.
مسیری که سلامت مردم را تهدید میکند
این کارشناس محیط زیست در پایان درباره تأثیر این مواد بر سلامت انسان گفت: از نظر سمشناسی، وقتی یک ماده شیمیایی سمی وارد خاک شود، میتواند از طریق مسیرهای مختلف به منابع آب نفوذ کند. خاک آلوده ممکن است موجب شکلگیری روانآبهای آلوده شود و در نهایت آبهای سطحی و زیرزمینی را تحت تأثیر قرار دهد.
او افزود: اگر این آلودگیها به موقع شناسایی نشوند و اقدامات بهسازی و پاکسازی برای خاک انجام نگیرد، به مرور زمان منابع آب را آلوده خواهند کرد. شدت و گستره این آلودگی به شرایط زمین، عمق آبهای زیرزمینی و محل وقوع آلودگی بستگی دارد. در کشوری مانند ایران که قناتهای فراوانی وجود دارد، لازم است مراقبت ویژهای انجام شود تا این منابع آبی در معرض آلودگی قرار نگیرند و در صورت بروز مشکل، به سرعت شناسایی و برای آن چارهاندیشی شود تا سلامت عمومی شهروندان به خطر نیفتد.
۴
جدول قطعی برق امروز شنبه ۲۰ تیر ۱۴۰۵
(۲۱ نظر)
