خسارت هنگفت بر باد رفتن امنیت هوایی در خاورمیانه

به گزارش نفت ما، در پی این درگیری، کشورهای ایران، عراق و اردن فضای هوایی خود را بسته‌اند و فرودگاه بن‌گوریون اسرائیل نیز تعطیل شده است. هزاران پرواز لغو یا منحرف شده‌اند و خطوط هوایی جهانی از پرواز بر فراز منطقه خودداری می‌کنند. این فضای ناامن نه‌تنها مسیرهای اصلی اروپا–آسیا را مختل کرده، بلکه صنعت هواپیمایی را درگیر بحران هزینه و برنامه‌ریزی کرده است؛ هزینه سوخت، بیمه و زمان پروازها بالا رفته و شرکت‌ها به دنبال مسیرهای جایگزین هستند.

بحران در صنعت هوایی آسیا

شرکت‌های هواپیمایی در آسیا در حال افزایش قیمت بلیت و برنامه‌ریزی برنامه‌های احتمالی از جمله زمین‌گیر کردن هواپیماها هستند، زیرا تشدید درگیری‌های خاورمیانه، وقوع بدترین شوک نفتی از دهه ۱۹۷۰ تاکنون را تهدید می‌کند.
منابع مطلع به بلومبرگ گفتند: شرکت‌های هواپیمایی هند قیمت‌ها را در مسیرهای طولانی ۱۵درصد افزایش داده‌اند و در حال بررسی افزایش بیشتر هستند. در ویتنام، رسانه‌های دولتی هشدار دادند که با توجه به وابستگی این کشور به سوخت جت وارداتی، نرخ بلیت هواپیما می‌تواند تا ۷۰درصد افزایش یابد. در همین حال، شرکت هنگ کنگ ایرلاینز روز سه‌شنبه اعلام کرد که از ۱۲مارس، هزینه سوخت را در طیف وسیعی از مسیرها افزایش خواهد داد. این شامل افزایش پنج ‌دلار هنگ‌کنگ بهای اضافی برای پروازهای سرزمین اصلی چین و ۱۵۰دلار هنگ‌کنگ برای سفرهای طولانی به مکان‌هایی مانند آمریکای شمالی است.

فشار سنگین افزایش قیمت نفت بر سوخت هواپیما

در کوتاه‌مدت، این وضعیت فشار سنگینی بر شرکت‌های هواپیمایی وارد می‌کند. افزایش قیمت نفت تا نزدیکی ۱۰۸دلار در هر بشکه، هزینه سوخت را بالا برده و حق بیمه‌ پروازها در مسیرهای منطقه‌ای تا ۴۰درصد رشد کرده است. ایرلاین‌هایی مانند ایران‌ایر یا ماهان با بسته‌شدن آسمان و کاهش تقاضا دچار زیان مستقیم شده‌اند، درحالی‌که شرکت‌های منعطف‌تر مانند ترکیش و قطر، مسیرهای پروازی خود را تغییر داده و بخشی از ضرر را با افزایش نرخ بلیت جبران کرده‌اند. در نتیجه، بازده دارایی شرکت‌های هواپیمایی به‌طور میانگین تا سه واحد درصد کاهش یافته است.

هزینه‌ جنگ خاورمیانه، بیش از بحران کرونا

ازسویی نامشخص بودن آینده جنگ آمریکا و اسرائيل با ایران، شرکت‌های هواپیمایی را با چالش روبرو کرده و سبب شده تا نتوانند تیم پرواز خود را تعدیل کنند و بر این اساس هزینه‌های نگهداشت نیروهای انسانی بر هزینه‌های دیگر اضافه می‌شود. درحالی‌که در زمان بحران جهانی کرونا، بسیاری از شرکت‌های هواپیمایی اقدام به تعدیل نیروی گسترده کردند تا بار هزینه‌های خود را به‌سبب کاهش پروازها کمتر کنند.

مردم گرفتار در چرخه افزایش قیمت و تعلیق و تأخیر پروازها

پیامدهای این بحران برای مردم نیز مشهود است. مسافران در منطقه با افزایش قیمت بلیت‌ها، تأخیرهای طولانی‌مدت و محدودیت در سفر روبه‌رو شده‌اند. مسیرهای محبوب گردشگری و تجاری در خاورمیانه و آسیای‌مرکزی تقریباً نیمه‌فلج شده و سفرهای کاری و خانوادگی به تعویق افتاده‌اند. با طولانی‌تر شدن مسیرها، نه تنها هزینه‌ها بالا رفته بلکه زمان پروازها نیز پنج تا ۱۰ درصد افزایش یافته که فشار روحی و مالی مضاعفی بر مسافران وارد می‌کند.

شوک ژئوپلیتیکی به دولت‌ها در حفظ امنیت هوایی

دولت‌ها نیز در برابر چنین شوک ژئوپلیتیکی با چالش‌های چندوجهی روبه‌رو هستند. آنان باید بین حفظ امنیت هوایی و جلوگیری از رکود اقتصادی ناشی از کاهش سفرها تعادل برقرار کنند. کشورهایی مانند ترکیه و امارات تلاش می‌کنند با تبدیل‌شدن به مسیرهای جایگزین، درآمدهای ترانزیتی خود را حفظ کنند.

زیان گسترده در صنعت هوایی ایران

درحالی ‌که پرواز ممنوع برای آسمان ایران اعلام شده، بخش اعظمی از درآمد حاصل از حق پرواز در عبور هوایی از دست رفته است.
در همین زمان، دولت‌ها ناچارند هزینه‌های مضاعفی برای بیمه، سوخت و حمایت از شرکت‌های خود پرداخت کنند. این اتفاقات در کنار حملات گسترده‌ای که به فرودگاه مهرآباد و برخی فرودگاه‌های دیگر کشور همچون فرودگاه مشهد و کرمان شده، زیان زیرساختی بزرگی را نیز برای کشور به همراه آورده است.
از همان روزهای اول حمله به ایران و ناامنی در آسمان کشور، کاپیتان شیرودی، رئیس سازمان هواپیمایی کشوری با اشاره به وقوع حملات هوایی به برخی نقاط کشور و ایجاد شرایط اضطراری و غیرمترقبه، با صدور بخشنامه‌ای فوری و با تأکید بر ضرورت حفظ ایمنی مسافران و رعایت الزامات پدافند عامل و غیرعامل، تمامی پروازهای داخلی و خارجی در همه فرودگاه‌های کشور را لغو و فروش هرگونه بلیت جدید را ممنوع اعلام کرد.
همچنین سازمان هواپیمایی کشوری با صدور بخشنامه‌ای ضوابط بازگرداندن وجوه مسافران را ابلاغ و اعلام کرد با شرکت‌ها و آژانس‌هایی که پس از ۹ اسفند اقدام به فروش بلیت کرده‌اند، برخورد قاطع صورت خواهد گرفت. این امر نشان می‌دهد که آژانس‌های هواپیمایی نیز در کنار شرکت‌های هواپیمایی با بحران مالی ناشی از لغو پروازها روبرو شده‌اند که بازگشت وجوه را برای آنها بسیار سخت کرده است.

تغییر چهره صنعت هوایی منطقه در بلندمدت

در بلندمدت، این بحران می‌تواند چهره صنعت هواپیمایی منطقه را دگرگون کند. شرکت‌هایی که به انعطاف و مدیریت ریسک توجه داشته‌اند، احتمالا قوی‌تر از بحران بیرون می‌آیند، اما ایرلاین‌های محدود یا وابسته به مسیرهای خاص، ممکن است جایگاه خود را از دست بدهند.
تمرکز بازار افزایش خواهد یافت و دولت‌ها به‌تدریج به‌سمت سیاست‌های پایدارتری در انرژی، امنیت پرواز و تنوع مسیر حرکت خواهند کرد. در نهایت، این تحولات نشان می‌دهد که امنیت و اقتصاد در آسمان خاورمیانه چنان درهم‌تنیده‌اند که هر انفجار سیاسی، می‌تواند مسیرهای پرواز و زندگی میلیون‌ها نفر را دگرگون کند.