۸
plusresetminus
تاریخ انتشارشنبه ۲۳ خرداد ۱۴۰۵ - ۱۷:۱۹
کد مطلب : ۱۸۵۰۹۴
«نفت ما» جست‌وجوی اضطراری کشورهای قاره سبز برای متنوع‌سازی سبد انرژی را بررسی می‌کند؛

پایان فصل وابستگی گازی اروپا / چطور سهم آمریکا از بازار گاز اروپا سه برابر شد؟

سارا کیادربندسری/ نفت ما
اروپا که تا پیش از جنگ اوکراین بیش از ۴۰ درصد گاز خود را از روسیه تأمین می‌کرد، حالا بار دیگر در میانه یک بازچینی تاریخی در بازار انرژی ایستاده است. با آغاز جنگ و انفجار نورد استریم، توقف ترانزیت از اوکراین و تحریم‌های پیاپی، سهم مسکو در تامین انرژی اروپا به کمترین میزان در دهه‌های اخیر رسید. در واکنش به این تحولات، اروپا برای جبران کمبود گاز به سرعت به سمت واردات LNG حرکت کرد و مسیر تأمین خود را از روسیه به سمت آمریکا، قطر و نروژ تغییر داد. حالا اما با تداوم اختلال در عبور از هرمز و آسیب دیدگی تاسیسات گازی قطر، سهم صادرات این کشور هم از سبد انرژی آن‌ها حذف شده و در عوض سهم آمریکا از واردات LNG اتحادیه اروپا به حدود ۵۸ درصد رسیده، که نسبت به سال‌های ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵ رشدی تقریباً سه برابری را نشان می‎‌دهد. با این حال به نظر می‌رسد کشورهای اروپایی همچنان در حال گسترش مسیرهای تامین گاز خود هستند؛ به همین منظور حالا شرکت آلمانی Uniper یک توافق اولیه با پروژه LNG کانادایی Ksi Lisims امضا کرده است تا سالانه حدود دو میلیون تن LNG وارد کند.
پایان فصل وابستگی گازی اروپا / چطور سهم آمریکا از  بازار گاز اروپا سه برابر شد؟
بازار گاز اروپا در سال‌های اخیر دستخوش تغییرات قابل توجهی شده و جنگ اوکراین عملاً معادلات تأمین انرژی را دگرگون کرده است. گاز اروپا از دو مسیر اصلی خط لوله و گاز طبیعی مایع (LNG) تأمین می‌شود. در مدل خط لوله، گاز مستقیماً از طریق خطوط انتقال وارد اروپا می‌شود که بزرگ‌ترین تأمین‌کنندگان آن نروژ، الجزایر، آذربایجان و پیش‌تر روسیه بودند. در حوزه LNG نیز آمریکا، قطر و نروژ از بازیگران اصلی بازار به شمار می‌روند.
روسیه پیش از جنگ اوکراین بیش از ۴۰ درصد واردات گاز اتحادیه اروپا را تأمین می‌کرد و بر اساس داده‌های اتحادیه اروپا، واردات گاز روسیه در سال ۲۰۲۱ به بیش از ۱۵۰ میلیارد مترمکعب می‌رسید که این رقم، تقریباً دو برابر واردات از نروژ با حدود ۸۰ میلیارد مترمکعب و چندین برابر واردات آمریکا با حدود ۱۹ میلیارد مترمکعب بود.

 سقوط سهم روسیه در بازار گاز اروپا

اما با آغاز جنگ اوکراین در سال ۲۰۲۲، معادله تغییر کرد. روسیه که ارزان‌ترین و در دسترس‌ترین مسیر انتقال گاز به اروپا را در اختیار داشت، به تدریج جایگاه خود را از دست داد. به طوری که سهم این کشور از واردات گاز از طریق خط لوله در سال ۲۰۲۵ به حدود شش درصد کاهش یافت و سهم آن از کل واردات گاز اتحادیه اروپا نیز به حدود ۱۲ درصد محدود شد.
همزمان انفجار خطوط نورد استریم و پایان برخی قراردادهای ترانزیتی موجب شد وابستگی اروپا به گاز روسیه بیش از پیش کاهش یابد. اتحادیه اروپا نیز برنامه حذف کامل واردات LNG روسیه را از ابتدای سال ۲۰۲۷ در دستور کار قرار داد و از کشورهای عضو خواست برای جایگزینی این منابع، برنامه‌های مشخصی برای تنوع‌بخشی به سبد تأمین انرژی خود ارائه دهند.

 چرخش اروپا به سمت LNG

در واکنش به این تحولات، اروپا برای جبران کمبود گاز به سرعت به سمت واردات LNG حرکت کرد و مسیر تأمین خود را از روسیه به سمت آمریکا، قطر و سایر تأمین‌کنندگان تغییر داد.
در نتیجه این تغییرات، سهم آمریکا از واردات LNG اتحادیه اروپا به حدود ۵۸ درصد رسید که نسبت به سال‌های ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵ رشدی تقریباً سه برابری را نشان می‎‌دهد. برخی برآوردها نیز بیانگر آن است که این سهم می‌تواند تا سال ۲۰۲۸ به حدود ۸۰ درصد افزایش یابد اما باید در نظر داشت سهم آمریکا در حال حاضر حدود ۲۷ درصد از کل گاز مصرفی اروپا است.
در این میان نروژ همچنان بزرگ‌ترین تأمین‌کننده گاز اروپا باقی مانده و حدود ۳۰ درصد از کل واردات گاز اتحادیه اروپا را در اختیار دارد.

وقتی قطر، قیمت‌ گاز اروپا را ۷۰ درصد بالا می‌برد

با وجود موفقیت نسبی اروپا در کاهش وابستگی به گاز روسیه، بحران جدیدی در سال ۲۰۲۶ شکل گرفت. این بار تهدید نه از مسکو بلکه از خلیج فارس و یکی از مهم‌ترین صادرکنندگان LNG جهان یعنی قطر آغاز شد؛ کشوری که اگرچه سهم مستقیمی حدود ۳.۷ درصدی در واردات گاز اتحادیه اروپا دارد، اما نقش بسیار مهمی در تعادل بازار جهانی LNG ایفا می‌کند.
طبق آخرین داده‌های شورای اتحادیه اروپا، قطر در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۰.۶ میلیارد مترمکعب گاز به اروپا صادر کرده و تامین ‌کننده حدود 12 تا 14 درصد LNG وارداتی اروپا پس از جنگ اوکراین است.
اما در ۱۸ و ۱۹ مارس ۲۰۲۶، حملات موشکی  ایران به تأسیسات رأس لفان در شمال قطر، بزرگ‌ترین قطب تولید و صادرات LNG جهان، موجب آتش‌سوزی و خسارت گسترده در این مجموعه شد. بر اساس اعلام مدیرعامل قطر انرژی، حدود ۱۲.۸ میلیون تن در سال از ظرفیت تولید LNG این کشور از مدار خارج شد که معادل حدود ۱۷ درصد ظرفیت صادرات LNG قطر است و بازسازی کامل این تأسیسات بین سه تا پنج سال زمان خواهد برد. به گفته واشنگتن پست این اتفاقات حتی باعث شده تا اخیرا قطر طی مذاکرات محرمانه‌ای با تهران خواستار خارج کردن مجتمع راس لفان از فهرست اهداف ایران باشد.
با آنکه سهم مستقیم قطر در واردات گاز اروپا محدود است، اما این کشور حدود یک پنجم تجارت جهانی LNG را در اختیار دارد و اختلال در تأسیسات رأس لفان به معنای حذف بخشی از عرضه جهانی LNG است. به دنبال این تحولات، قیمت گاز در اروپا از زمان آغاز تنش‌ها در منطقه خلیج‌فارس بیش از ۷۰ درصد افزایش یافت و قیمت LNG در معاملات مدت‌دار بازار آسیا نیز حدود ۸۸ درصد رشد کرد.
در چنین شرایطی اگرچه بسته شدن تنگه هرمز و اختلال در صادرات قطر به معنای افزایش مستقیم ظرفیت تولید آمریکا نبود، اما آسیب راس الفان موجب شد بخش قابل توجهی از تقاضای جهانی LNG به سمت محموله‌های آمریکایی منحرف شود و موقعیت آمریکا در بازار اروپا تقویت شود.

تلاش پرهزینه اروپا برای قطع وابستگی به یک منبع واحد

 این تنش‌ها و نگرانی از تداوم ریسک‌های ژئوپلیتیکی در بازار جهانی انرژی باعث شد کشورهای اروپایی به دنبال منابع جدید و بلندمدت تأمین LNG باشند.
در همین راستا، به تازگی شرکت آلمانی Uniper یک توافق اولیه با پروژه LNG کانادایی Ksi Lisims امضا کرده است تا سالانه حدود دو میلیون تن LNG وارد کند. ظرفیت کل این پروژه حدود ۱۲ میلیون تن در سال برآورد می‌شود و پیش‌بینی شده عملیات ساخت آن از سال ۲۰۲۷ آغاز و صادرات آن از سال ۲۰۳۲ شروع شود.
این تحول برای آلمان اهمیت ویژه‌ای دارد؛ کشوری که تا چند سال پیش حتی پایانه واردات LNG نداشت و بخش عمده گاز مورد نیاز خود را مستقیماً از روسیه و از طریق خطوط لوله دریافت می‌کرد. اکنون در تلاش است با توسعه زیرساخت‌های LNG و انعقاد قراردادهای بلندمدت، وابستگی خود به هر منبع واحد انرژی را کاهش دهد.

در واقع تجربه جنگ اوکراین و حمله به تأسیسات گازی قطر نشان داد که وابستگی به هر تأمین‌کننده انرژی، حتی اگر ارزان‌ترین گزینه موجود باشد، می‌تواند با سرعت بحرانی جهانی تبدیل شود. به همین دلیل اروپا امروز حاضر است هزینه بیشتری برای واردات LNG بپردازد تا امنیت عرضه انرژی خود را در برابر شوک‌های سیاسی، نظامی و ژئوپلیتیکی تضمین کند.
ارسال نظر
نام شما
آدرس ايميل شما
کد امنيتی