۸
plusresetminus
تاریخ انتشاردوشنبه ۸ تير ۱۴۰۵ - ۲۰:۳۵
کد مطلب : ۱۸۶۱۷۹
«نفت ما» در گفت‌وگو با ناجی سعدونی، توسعه بزرگ‌ترین میدان مشترک ایران را بررسی می‌کند؛

آزادگان، قربانی سه دهه سوءمدیریت / ۸۷ میلیارد دلار نفت بر باد رفت

سارا کیادربندسری/ نفت ما
واگذاری توسعه میدان مشترک آزادگان به یک کنسرسیوم بانکی، در شرایطی که این میدان طی سه دهه گذشته با تغییر قراردادها، خروج شرکت‌های خارجی و کندی در اجرای طرح‌های توسعه مواجه بوده، پرسش‌های بسیاری را درباره سرنوشت بزرگ‌ترین میدان مشترک نفتی ایران ایجاد کرده است. ناجی سعدونی، مدیرعامل اسبق شرکت مهندسی و توسعه نفت، در گفت‌وگو با «نفت ما» با انتقاد از روند توسعه این میدان می‌گوید «عملکرد وزارت نفت و شرکت ملی نفت در آزادگان یکی از بدترین نمونه‌های توسعه در صنعت نفت است». به گفته او «در حال حاضر توسعه این میدان به مجموعه‌ای واگذار شده که اساساً تحقیقات و مطالعات مربوط به میدان را انجام نداده و با این شرایط بعید است پیشرفت مورد انتظار برای آزادگان محقق شود. اگر برنامه‌ای که در زمان همکاری با چین برای توسعه میدان پیش‌بینی شده بود محقق می‌شد و تولید، علاوه بر ۱۰۰ هزار بشکه فعلی، به‌طور متوسط ۲۰۰ هزار بشکه افزایش می‌یافت، طی یک دوره ۲۰ ساله حدود ۸۷ میلیارد دلار نفت بیشتر از میدان آزادگان استخراج می‌شد که هم‌اکنون این فرصت از دست رفته است».
آزادگان، قربانی سه دهه سوءمدیریت / ۸۷ میلیارد دلار نفت بر باد رفت
به گزارش«نفت ما»، بزرگ‌ترین میدان مشترک نفتی ایران، آزادگان، امروز در میان تصمیم‌های مدیریتی متناقض و پرچالش گرفتار مانده است.
میدانی که سرنوشت آن از همان ابتدا با فراز و نشیب‌های قابل توجهی همراه بود و به نظر می‌رسد این چالش‌ها همچنان ادامه دارد. پس از سال‌ها کش‌وقوس در مسیر توسعه این میدان، یکی از تازه‌ترین تلاش‌ها برای تعیین تکلیف آن به نشست پنجم آذرماه سال گذشته بازمی‌گردد که با حضور وزرای ذی‌ربط، رئیس سازمان برنامه و بودجه و مدیران چند بانک برگزار شد تا دلایل توقف و کندی پیشرفت طرح توسعه آزادگان بررسی شود. خروجی این جلسه تعیین ضرب‌الاجلی دو هفته‌ای برای ارائه گزارشی دقیق از وضعیت تولید و موانع پیش‌روی توسعه این میدان بود.
در ادامه، ۲۶ آذرماه اصلاحات انجام‌شده در قرارداد پیمانکار طرح افزایش تولید آزادگان بررسی شد و توافق صورت‌گرفته به‌عنوان تنفیذ قرارداد در نظر گرفته شد؛ با این حال، این تنفیذ به‌طور صریح به تأمین مالی پروژه گره خورد. بر اساس تصمیم اتخاذشده، شرکت سرمایه‌گذار موظف بود ظرف دو هفته حدود ۵۴ هزار میلیارد تومان (معادل نزدیک به ۸۰۰ میلیون دلار) را به‌عنوان آورده اولیه تأمین کند و صورت عدم تامین، امکان لغو قرارداد از سوی وزیر نفت پیش‌بینی شده بود.
با این حال، در خبری ناگهانی در هشتم دی‌ماه اعلام شد که قرارداد توسعه میدان به شرکت «دشت آزادگان اروند» ــ متشکل از کنسرسیومی از بانک‌ها ــ به‌صورت مشروط تنفیذ شد و در سکوت خبری و بدون ارائه جزئیات روشن درباره تامین مالی به این شرکت داده شد، هرچند ادعای این شرکت خلاف این ماجرا بود. 
در همین حال، برخی اظهارات رسمی از شتاب گرفتن روند توسعه میدان حکایت دارد. نصرالله زارعی، مدیرعامل شرکت مهندسی و توسعه نفت، اعلام کرده است: «نصب ۴۰ دستگاه پمپ درون‌چاهی، تعمیر ۱۰ حلقه چاه تولیدی و اجرای برنامه گسترده انگیزش چاه‌ها از مهم‌ترین اقدام‌های پیش‌بینی‌شده در این مرحله است که با اجرای آن، افزایش حدود ۴۰ هزار بشکه‌ای تولید روزانه نفت در بازه زمانی ۱۸ ماهه هدف‌گذاری شده است».
 به گفته او«هدف‌گذاری نهایی برای این میدان افزایش تولید به روزانه ۳۴۵ هزار بشکه در یک بازه زمانی هشت‌ساله است و بر این اساس، تولید در میدان مشترک آزادگان از حدود ۲۰۵ هزار بشکه در روز به ۵۵۰ هزار بشکه خواهد رسید».
با این حال، بسیاری از کارشناسان صنعت نفت نگاه متفاوتی به این تصمیم دارند. به اعتقاد آنان، واگذاری توسعه آزادگان به مجموعه‌ای فاقد تجربه مستقیم در توسعه میادین نفتی، بعید است به نتیجه مطلوب برسد. از نگاه این کارشناسان، تصمیمی که امروز برای توسعه آزادگان اتخاذ شده، نه با شرایط فنی و عملیاتی دشت آزادگان همخوانی دارد و نه با تاریخچه‌ای که این میدان طی سه دهه گذشته پشت سر گذاشته است؛ میدانی که توسعه آن امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند رویکردی تخصصی، فنی و مبتنی بر تجربه است.

سه دهه فرصت‌سوزی در بزرگ‌ترین میدان مشترک ایران

ناجی سعدونی، مدیرعامل اسبق شرکت مهندسی و توسعه نفت در گفت‌وگو با «نفت ما» در تشریح وضعیت میدان مشترک آزادگان می‌گوید: «داستان آزادگان از سال ۱۳۷۶ آغاز شد و اکنون پس از گذشت ۲۹ سال، درباره میدانی صحبت می‌کنیم که بزرگ‌ترین میدان اکتشافی ایران پس از انقلاب به شمار می‌رود. این میدان علاوه بر برخورداری از بزرگ‌ترین ذخایر، یک میدان مرزی نیز هست که باوجود همه این مزیت‌ها، نزدیک به سه دهه است که توسعه آن با چالش‌ها و مشکلات جدی خودساخته مواجه شده است».
وی ادامه می‌دهد: «این میدانی بود که در گذشته می‌توانستیم با حدود دو میلیارد دلار آن را توسعه دهیم، اما تولیدی حدود 1.5 میلیارد بشکه، اضافه بر آنچه تولید شده، به ارزش حداقل 90 میلیارد دلار، از دست دادیم. حالا هم برای توسعه آن باید حدود ۱۱.۵ میلیارد دلار، علاوه بر چهار میلیارد دلاری که سابقاً وزارت نفت بر آن هزینه کرده، هزینه شود».

بدترین کارنامه وزارت نفت در توسعه میدان

مدیرعامل اسبق شرکت مهندسی و توسعه نفت با انتقاد از روند توسعه این میدان افزود: «عملکرد وزارت نفت و شرکت ملی نفت در میدان آزادگان را می‌توان یکی از بدترین نمونه‌های توسعه در صنعت نفت دانست. آزادگان در کنار برخی دیگر از میادین، به نمونه شاخصی از سوءتدبیر و ضعف مدیریتی در توسعه میادین نفتی تبدیل شده است».
سعدونی با اشاره به روند شکل‌گیری قرارداد توسعه این میدان اظهار کرد: «مذاکرات توسعه میدان آزادگان از اواسط دهه ۱۳۷۰ آغاز شد و در نهایت، پس از ۳۶ ماه مذاکره، قرارداد توسعه آن در تاریخ ۳۰ بهمن ۱۳۸۰ میان ایران، شرکت ژاپنی INPEX و شرکت نیکو (NICO) امضا و در اسفندماه ابلاغ شد. بر اساس این قرارداد، سهم شرکت INPEX معادل ۷۵ درصد و سهم شرکت نیکو ۲۵ درصد تعیین شد. ارزش کل سرمایه‌گذاری پروژه حدود دو میلیارد دلار برآورد شده بود و برای تأمین مالی آن نیز بانک همکاری‌های بین‌المللی ژاپن (JBIC)، به همراه چند بانک ژاپنی، حدود ۱.۲ میلیارد دلار وام سندیکایی اختصاص دادند که این مبلغ تا سقف سه میلیارد هم رفت».
 
دو شریک خارجی با یک پایان مشترک
 
وی افزود: «بر اساس این قرارداد، قرار بود تولید میدان آزادگان در گام نخست به ۱۵۰ هزار بشکه در روز برسد و در مرحله دوم نیز به ۲۶۰ هزار بشکه در روز افزایش یابد. همچنین پیش‌بینی شده بود نخستین تولید نفت، حدود ۵۰ هزار بشکه در روز، ۴۰ ماه پس از آغاز اجرای قرارداد محقق شود. با این حال، دوره حضور شرکت ژاپنی به مطالعات مخزن، زیست‌محیطی، ساخت انبار، کمپینگ برای 300 نفر و پاکسازی کل میدان از مهمات جنگی محدود بود و به تولید نرسیدند».
وی ادامه داد: «پس از خروج ژاپن، در سال ۱۳۸۹ پروژه توسعه آزادگان به شرکت CNPC چین واگذار شد. در این قرارداد پیش‌بینی شده بود که تولید در فاز نخست به حدود ۳۲۰ هزار بشکه در روز برسد و در فاز دوم نیز ظرفیت تولید به ۶۰۰ هزار بشکه در روز افزایش یابد».

انتظار پرهزینه برای اروپایی‌ها

سعدونی افزود: «هدف از حضور چین، توسعه سریع میدان و افزایش تولید بود. برای آزادگان جنوبی نیز برنامه توسعه، دستیابی به حدود ۳۲۰ هزار بشکه در روز در فاز نخست و افزایش بیشتر در مراحل بعدی بود و حتی در قرارداد پیش‌بینی شده بود که در صورت عدم دستیابی به این میزان تولید، جریمه‌هایی برای طرف چینی در نظر گرفته شود».
وی در ادامه تصریح کرد: «در دوره حضور چینی‌ها، دو دکل و مقداری لوله برای هشت حلقه چاه خریداری شد؛ اما در نهایت، با همزمانی برجام و انتظاراتی درباره حضور اروپایی‌ها، رابطه ایران و چین خدشه‌دار و در نهایت قرارداد با چین هم لغو شد».
مدیرعامل اسبق شرکت مهندسی و توسعه نفت افزود: «پس از لغو این قرارداد، ایران اقدام به حفاری حدود ۱۲۰ حلقه چاه کرد، اما این حفاری‌ها بدون ایجاد زیرساخت‌های لازم، از جمله خطوط لوله، تأسیسات فرآورش و سایر الزامات توسعه، انجام شد. حتی کارخانه فرآورش نیز وجود نداشت و در نتیجه، با وجود گذشت سال‌ها، توسعه میدان به نتیجه مطلوبی نرسید».

۸۷ میلیارد دلار دود شد

وی ادامه داد: «اکنون ۲۹ سال از زمان آغاز مذاکرات اولیه می‌گذرد. اگر از سال ۱۳۸۶ که تولید از این میدان آغاز شد تا به امروز، با متوسط تولید ۱۰۰ هزار بشکه در روز در نظر بگیریم و آن را در یک دوره ۲۰ ساله محاسبه کنیم، مجموع تولید به حدود ۷۳۰ میلیون بشکه می‌رسد».
وی ادامه داد: «اگر برنامه‌ای که در زمان همکاری با چین برای توسعه میدان پیش‌بینی شده بود محقق می‌شد و تولید، علاوه بر ۱۰۰ هزار بشکه فعلی، به‌طور متوسط ۲۰۰ هزار بشکه و در نهایت تا ۶۰۰ هزار بشکه در روز افزایش می‌یافت، طی یک دوره ۲۰ ساله حدود ۸۷ میلیارد دلار نفت بیشتر از میدان آزادگان استخراج می‌شد که این فرصت از دست رفته است. علاوه بر این، اگر توسعه میدان در همان سال‌های ابتدایی انجام می‌شد، هزینه‌های تولید نیز به‌مراتب کمتر بود».

نسخه فعلی، آزادگان را نجات نمی‌دهد

وی با اشاره به وضعیت فعلی توسعه میدان آزادگان اظهار کرد: «در حال حاضر توسعه این میدان به بانک‌ها واگذار شده و اجرای آن به مجموعه‌ای سپرده شده که اساساً تحقیقات و مطالعات توسعه میدان را انجام نداده است. من به عنوان فردی که سال‌ها در توسعه میادین غرب کارون فعالیت داشتم، با قاطعیت می‌گویم که با این شرایط، توسعه مورد انتظار برای آزادگان محقق نخواهد شد. تصمیمی که امروز برای توسعه آزادگان اتخاذ شده با شرایط دشت آزادگان و تاریخچه‌ای که بر آن گذشته، همخوانی ندارد و نیازمند مجموعه‌ای با نگاه تخصصی و فنی است».
وی ادامه داد: «بر اساس برنامه‌های اعلام‌شده، قرار است در میدان آزادگان حدود ۴۵۰ حلقه چاه حفر شود که شامل ۲۶۰ چاه توسعه‌ای و ۱۹۰ چاه تزریق آب است. برای حفاری این تعداد چاه حداقل به ۶۰ تا ۷۰ دکل حفاری نیاز است، در حالی که چنین ظرفیتی اصلاً در حال حاضر وجود ندارد و در چنین شرایطی آزادگان بار دیگر در چرخه‌ای از مشکلات گرفتار خواهد شد».

فرمول توسعه، اشتباه انتخاب شده است

مدیرعامل اسبق شرکت مهندسی و توسعه نفت افزود: «آزادگان میدانی است که تقریباً در هر نقطه آن دکل حفاری مستقر شود، نفت وجود دارد و شاید اولویت‌بندی توسعه باید بر اساس همین ویژگی انجام شود. اما با توجه به هزینه‌ای که قرار است برای توسعه این میدان صرف شود و با در نظر گرفتن اینکه ما تجربه اجرای پروژه‌های بزرگ خشکی در این مقیاس را نداریم، واگذاری آن به شرکتی که نه سابقه تحقیق و توسعه در این حوزه دارد و نه شرکت شناخته‌شده‌ای است، مدل مناسبی برای توسعه آزادگان محسوب نمی‌شود؛ آزادگان بارها دچار اشتباهات مدیریتی شده و فرمول توسعه آن چیزی نیست که اکنون در حال اجراست».
سعدونی با اشاره به وضعیت رقابت در این میدان مشترک گفت: «در حالی که ایران با چالش‌های متعدد در توسعه آزادگان مواجه است، عراق در بخش خود از این میدان مشترک به‌سرعت در حال افزایش تولید است؛ به‌گونه‌ای که تولید این کشور به‌زودی به ۵۰۰ هزار بشکه در روز می‌رسد و پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۳۰ به ۸۰۰ هزار بشکه در روزبرسد. اگر برنامه‌های فعلی ایران محقق نشود، فاصله ما با عراق بیشتر خواهد شد و پیش‌بینی من این است که شاید هیچ‌گاه به این میزان تولید نرسیم. باید توجه داشت که در میادین مشترک، نفت به سمت کشوری حرکت می‌کند که برداشت بیشتری دارد. بنابراین، افزایش تولید در طرف مقابل، هم از نظر میزان برداشت و هم از نظر حرکت زیرزمینی سیالات، به زیان ایران خواهد بود و عقب‌ماندگی ما در این میدان مشترک را تشدید خواهد کرد».
 
ارسال نظر
نام شما
آدرس ايميل شما
کد امنيتی