جزئیات طرح تازه آبفا برای کاهش مصرف آب در پایتخت

به گزارش «نفت ما»، هرچند میزان بارندگی‌های امسال نسبت به سال گذشته ۱۸ درصد افزایش یافته، اما این رشد به معنای پایان نگرانی‌ها نیست؛ چراکه میزان بارش‌ها هنوز هم ۳۴ درصد پایین‌تر از میانگین بلندمدت قرار دارد.
بر اساس الگوی تعیین‌شده، سرانه مصرف آب برای هر نفر در شبانه‌روز ۱۳۰ لیتر است، اما در حال حاضر این میزان به حدود ۱۹۰ لیتر رسیده که نشان می‌دهد مصرف آب هر ایرانی به‌طور متوسط ۶۰ لیتر بیشتر از الگوی متعارف است.
در همین راستا، شرکت آب و فاضلاب استان تهران برنامه‌ای را برای نصب ادوات کاهنده مصرف در یک‌میلیون و ۵۰۰ هزار واحد مسکونی آغاز کرده که پیش‌بینی می‌شود سالانه ۷۳ میلیون مترمکعب آب صرفه‌جویی به همراه داشته باشد که معادل ظرفیت یک سد است.
بر اساس اعلام آبفا، شهروندان تهرانی می‌توانند با سامانه ۱۲۲ تماس گرفته و درخواست نصب این تجهیزات را ثبت کنند. نصب آن‌ها رایگان انجام می‌شود و هزینه خرید تجهیزات نیز به‌صورت اقساط ۱۲ ماهه از طریق قبوض آب‌بها دریافت خواهد شد.
در همین رابطه، محمود یزدانی، کارشناس حوزه آب، در گفت‌وگو با «نفت ما» به بررسی وضعیت منابع آبی کشور، ارائه جزئیاتی درخصوص مدیریت مصرف و تاثیر ادوات کاهنده مصرف آب در کوتاه مدت پرداخت.

پارادوکس آبی ایران

یزدانی، درباره وضعیت منابع آبی کشور اظهار کرد:«ایران در کمربند گرم و خشک کره زمین قرار دارد و به همین دلیل میزان بارندگی در کشور بسیار کمتر از میانگین جهانی است. در حالی که متوسط بارندگی سالانه در جهان بین ۸۰۰ تا ۸۵۰ میلی‌متر و در قاره آسیا حدود ۶۰۰ تا ۶۵۰ میلی‌متر است، این رقم در ایران در خوش‌بینانه‌ترین حالت بین ۲۰۰ تا ۲۵۰ میلی‌متر برآورد می‌شود که حتی همین مقداردر نیم‌دهه گذشته نیز به‌طور کامل محقق نشده است».
وی ادامه داد: «کشوری با چنین شرایط اقلیمی، قاعدتاً باید در مصرف منابع آب احتیاط بیشتری داشته باشد. با وجود آنکه سرانه بارندگی در ایران بسیار کمتر از میانگین جهانی است، اما سرانه مصرف آب در کشور بالاتر از استانداردهای جهانی قرار دارد و این دو موضوع با یکدیگر تناسبی ندارند».

وضعیت ناپایدار آب در کلان شهرها

یزدانی با اشاره به الگوی مصرف آب افزود: «در جهان سرانه مصرف آب حدود ۱۷۰ لیتر به ازای هر نفر در روز است، در حالی که این رقم در ایران به بیش از ۲۰۰ تا ۲۵۰ لیتر می‌رسد. این موضوع نشان می‌دهد که در حوزه فرهنگ مصرف بهینه آب عملکرد مطلوبی نداشته‌ایم و همین مسئله کشور را با چالش‌هایی مانند خشکسالی، فشار بر منابع آبی و ضرورت اصلاح الگوی مصرف مواجه کرده است».
وی با بیان اینکه بخش قابل توجهی از جمعیت کشور در کلان‌شهرها زندگی می‌کنند، گفت: «هرچند در برخی شاخص‌ها وضعیت مصرف آب در کشور به حد مورد انتظار نزدیک شده است، اما در کلان‌شهرهایی که حدود ۳۵ درصد جمعیت کشور را در خود جای داده‌اند، همچنان با وضعیت ناپایدار مصرف آب مواجه هستیم و چاره‌ای جز مدیریت مصرف وجود ندارد».

کاهش 30 تا 50 درصدی مصرف آب با نصب ادوات

این کارشناس حوزه آب درباره راهکارهای مدیریت مصرف تصریح کرد: «یکی از مهم‌ترین بخش‌های مدیریت مصرف، فرهنگ‌سازی و اطلاع‌رسانی درباره بحران آب است. رسانه‌ها و مطبوعات باید در این زمینه نقش مهمی ایفا کنند و با الگوسازی صحیح، اهمیت صرفه‌جویی در مصرف آب را به جامعه منتقل کنند».
یزدانی ادامه داد: «در کوتاه‌مدت می‌توان با استفاده از تجهیزات کاهنده مصرف آب، میزان مصرف خانوارها را به شکل قابل توجهی کاهش داد. بخش زیادی از آبی که در منازل مصرف می‌شود در نهایت به فاضلاب یا همان «آب خاکستری» تبدیل می‌شود اما با نصب چند قطعه ساده می‌توان بین ۳۰ تا ۵۰ درصد از خروجی آب را کاهش داد».
وی توضیح داد:«یکی از این تجهیزات «رگلاتورها» یا تنظیم‌کننده‌های جریان است که می‌توانند جریان آب را در حدود هشت لیتر در دقیقه ثابت نگه دارند. این تجهیزات در سردوش‌ها، شلنگ‌های سرویس بهداشتی و شیرهای آب قابل استفاده هستند. قطعه دیگر «آبفشان» یا «پرلاتور» است که با ترکیب آب و هوا، مصرف آب را کاهش داده و از هدررفت آن جلوگیری می‌کند که استفاده از این تجهیزات در آشپزخانه‌ها و سرویس‌های بهداشتی بسیار مؤثر است».
یزدانی با اشاره به اهمیت مدیریت مصرف در پایتخت گفت: «این موضوع به‌ویژه در کلان‌شهر تهران اهمیت زیادی دارد، زیرا تهران حدود ۲۵ درصد آب شرب کشور را مصرف می‌کند. در مجموع نیز مصرف آب در کشور حدود ۱۰۰ میلیارد مترمکعب در سال برآورد می‌شود که از این میزان ۸۵ تا ۹۰ درصد در بخش کشاورزی، حدود ۶ تا ۸ درصد در بخش شرب و مابقی در بخش صنعت مصرف می‌شود».

دستور کاهش 25 درصدی دولت به دستگاه‌های اجرایی

وی درباره وظایف دولت در مدیریت مصرف آب اظهار کرد: «در لایحه بودجه سال ۱۴۰۵، دولت همه دستگاه‌های اجرایی را مکلف کرده است مصرف حامل‌های انرژی، به‌ویژه آب شرب، را تا ۲۵ درصد کاهش دهند. این موضوع یکی از الزامات دستگاه‌های اجرایی محسوب می‌شود و نهادهای نظارتی نیز بر اجرای آن نظارت خواهند داشت».
یزدانی افزود: «یکی دیگر از اقدامات مهم می‌تواند ارائه تسهیلات برای خرید تجهیزات کاهنده مصرف آب باشد. هزینه این تجهیزات چندان زیاد نیست و معمولاً بین ۳۰۰ تا ۴۰۰ هزار تومان است. اگر برای خرید آن تسهیلات ۱۲ ماهه در نظر گرفته شود، فشار مالی چندانی به خانوارها وارد نخواهد شد و در عین حال هزینه آن از محل کاهش مصرف آب در مدت کوتاهی جبران می‌شود. تجربه کشورهایی مانند آفریقای جنوبی نیز نشان می‌دهد که نصب تجهیزات کاهنده مصرف آب می‌تواند نتایج بسیار موفقی به همراه داشته باشد».
وی ادامه داد: «دولت همچنین می‌تواند برای تشویق خانوارها، به‌ویژه خانواده‌هایی که توان مالی کمتری دارند، بخشی از این تجهیزات را به‌صورت حمایتی یا حتی رایگان در اختیار آن‌ها قرار دهد. شنیده‌ها حاکی از آن است که چنین طرحی در دستور کار قرار گرفته، اما اجرای آن منوط به تصمیم‌گیری نهایی دولت است».

هدررفت 15 درصدی آب در انشعابات شهری

این کارشناس حوزه آب در پاسخ به این پرسش که میزان هدررفت آب در شبکه‌های شهری چقدر است؟ گفت: «باید میان مصرف غیرضروری در منازل و هدررفت آب در شبکه توزیع تفاوت قائل شد. با نصب تجهیزات کاهنده در منازل می‌توان تا ۳۰ تا ۵۰ درصد از تبدیل آب شرب به فاضلاب جلوگیری کرد، اما این موضوع با هدررفت شبکه متفاوت است».
وی توضیح داد: «در سطح جهانی، وجود مقداری هدررفت آب در شبکه‌های آبرسانی امری طبیعی است و استاندارد آن بین ۱۰ تا ۱۵ درصد در نظر گرفته می‌شود. در ایران نیز هدررفت آب به دو بخش «واقعی» و «ظاهری» تقسیم می‌شود. هدررفت واقعی ناشی از نشت در شبکه‌های آبرسانی است و هدررفت ظاهری به خطاهای اندازه‌گیری یا مصرف‌های غیرمجاز، مانند انشعابات غیرقانونی، مربوط می‌شود».
یزدانی در پایان گفت: «هرچند حتی یک درصد هدررفت آب نیز قابل توجه است، اما با توجه به گسترش شهرنشینی، تراکم ساخت‌وساز و حجم بالای تردد در کلان‌شهرها، عملیات اصلاح و بازسازی شبکه‌های آبرسانی با دشواری‌های زیادی مواجه است».