حراج نفت عراق برای حفظ بازار

به گزارش«نفت ما»، «عراق از زمان آغاز جنگ در منطقه نفت صادر نکرده است». این جمله‌ای است که فؤاد حسین، وزیر امور خارجه عراق، در کنار تأکید بر مخالفت بغداد با گسترش جنگ مطرح کرده است.
اظهارنظری که با توجه به جایگاه عراق به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین صادرکنندگان نفت جهان، پرسش‌های متعددی را درباره وضعیت واقعی صادرات نفت این کشور و تأثیر تنش‌های منطقه‌ای بر بازار انرژی ایجاد کرده است.
عراق پیش از بسته شدن تنگه هرمز، روزانه بیش از سه میلیون و ۱۰۰ هزار بشکه نفت صادر می‌کرد که معادل حدود ۹۳ میلیون بشکه در ماه بود. اما پس از بسته شدن این آبراه، دولت آن ناچار شد تولید نفت خود را حدود یک‌ونیم میلیون بشکه در روز کاهش دهد و هشدار داد که در صورت ادامه اختلال، کاهش بیشتری نیز در دستور کار قرار خواهد گرفت.
حدود یک ماه پس از این اتفاق، وزیر نفت عراق اعلام کرد که در طول این مدت تنها ۱۰ میلیون بشکه نفت از مسیر هرمز صادر شده است که میانگین صادرات روزانه را به حدود ۳۳۳ هزار بشکه رسانده و از افت شدید صادرات این کشور حکایت دارد.

مشتریان آسیایی به دنبال منابع جایگزین

داده‌های مؤسسه کپلر که رویترز به آن استناد کرده، نشان می‌دهد پالایشگاه‌های هند پس از اختلال در تنگه هرمز، خرید نفت از عراق را متوقف یا به میزان قابل توجهی کاهش دادند و برای تأمین نیاز خود به سراغ نفت آمریکای لاتین و آفریقا رفتند. واردات نفت عراق به هند در ماه مه به حدود ۴۱ هزار بشکه در روز رسیده است؛ در حالی که پیش از بحران، عراق یکی از سه تأمین‌کننده اصلی نفت این کشور بود.
چین نیز در این دوره واردات نفت خود را کاهش داد و بخش بیشتری از نیاز خود را از محل ذخایر راهبردی تأمین کرد.

بغداد در جست‌وجوی مسیر جایگزین هرمز

از طرفی بغداد پروژه«جاده توسعه» را که از سال 2023 به عنوان یک کریدور تجاری برنامه‌ریزی‌شده شامل راه‌آهن، جاده‌ها و بنادر بوده و امارات متحده عربی، قطر، عراق، ترکیه و اتحادیه اروپا را به یکدیگر متصل می‌کند در دستور کار قرار داده است.
این مگاپروژه با برآورد هزینه‌ای تا ۲۰ میلیارد دلار، قرار است در سه مرحله اجرا شود که مرحله سوم و نهایی آن در سال ۲۰۵۰ تکمیل خواهد شد که در آن قطر و امارات به‌عنوان تأمین‌کنندگان مالی استراتژیک، ترکیه به‌عنوان نیروی محرک و عراق به‌عنوان بازیگر مرکزی این پروژه شناخته می‌شوند. برخی کارشناسان معتقدند در صورت توسعه این مسیر، وابستگی عراق به مسیر صادراتی تنگه هرمز در بلندمدت کاهش می‌یابد.
اخیرا هم شرکت‌های آمریکایی قراردادها و تفاهم‌نامه‌هایی به ارزش حدود ۶۰ میلیارد دلار با دولت عراق امضا کردند که بخشی از آن‌ها با هدف ایجاد مسیرهای جایگزین برای صادرات نفت و کاهش وابستگی به تنگه هرمز طراحی شده است.

فروش نفت با تخفیف

حمید حسینی، سخنگوی اتحادیه صادرکنندگان فرآورده‌های نفت، گاز و پتروشیمی و عضو هیئت‌مدیره اتاق مشترک ایران و عراق، در گفت‌وگو با «نفت ما» روایت متفاوتی از وضعیت صادرات نفت عراق ارائه می‌دهد.
او می‌گوید: «برخلاف اظهارات وزیر امور خارجه عراق، صادرات نفت این کشور به‌طور کامل متوقف نشد، اما نفت عراق با تخفیف قابل توجهی در بازار عرضه شد؛ به‌طوری که هر بشکه حدود ۲۵ تا ۲۶ دلار پایین‌تر از قیمت معمول به فروش رسید».
حسینی درباره صادرات نفت عراق توضیح داد: «در این مدت روزانه حدود ۲۰۰ هزار بشکه نفت اقلیم کردستان از طریق خط لوله جیهان صادر می‌شد. با این حال، بخش عمده صادرات عراق که حدود سه میلیون و ۳۰۰ هزار بشکه در روز بود، به دلیل بسته بودن تنگه هرمز تحت تأثیر قرار گرفت و تنها در برخی مقاطع، تعدادی از نفتکش‌ها موفق به عبور از این مسیر شدند».

تولید نفت در انتظار بازگشت نفتکش‌ها

حسینی در پاسخ به این سوال که آیا چین در این مدت اقدام به خرید نفت عراق کرده است؟ گفت: «عمده مشتریان نفت عراق در آن دوران، هند و کشورهای اروپایی بودند و از آنجا که اقتصاد عراق تحریم نیست، تمرکز اصلی این کشور بر فروش نفت به چین نیست؛ هرچند بخشی از نفت تولیدی، به دلیل حضور شرکت‌های چینی در میادین نفت و گاز عراق، به چین منتقل می‌شود اما عراق در توسعه بازارهای هدف خود در کشورهای تحریمی فعالیت گسترده‌ای ندارد».
وی درباره آخرین وضعیت صادرات نفت عراق نیز اظهار کرد: «هفته گذشته یکی از مسئولان صنعت نفت بصره، از برنامه‌ریزی برای ازسرگیری تولید نفت خبر داده است که نشان می‌دهد عراق در دوره اختلال تردد از تنگه هرمز، به دلیل محدودیت ظرفیت ذخیره‌سازی، ناچار به کاهش قابل توجه تولید و صادرات نفت شده است».
وی ادامه داد:« آمارها نشان می‌دهد عراق و کویت از جمله کشورهایی بودند که بیشترین تأثیر را از بسته شدن تنگه هرمز متحمل شدند. محدود شدن صادرات نفت باعث شد این دو کشور برای جلوگیری از انباشت نفت در مخازن ذخیره، تولید در برخی میدان‌ها و چاه‌های نفت را به‌طور موقت کاهش دهند یا متوقف کنند. در چنین شرایطی، نفتکش‌های حامل نفت خام باید ابتدا محموله‌های خود را در مقصد تخلیه کنند و سپس به پایانه‌های صادراتی بازگردند که با تخلیه مخازن ذخیره و ازسرگیری روند بارگیری، امکان افزایش تدریجی تولید نفت نیز فراهم می‌شود».